Trzy filary systemu

Pierwszy filar: zreformowany ZUS

Pierwszy filar reformy stanowi zreformowany Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przynależność do pierwszego filaru jest powszechna i obowiązkowa, składka na nowy ZUS wynosi 12.22 proc. wynagrodzenia.

Wyjątek stanowią starsze osoby (urodzone przed 1949 rokiem) w okresie przejściowym, które są już mocno zaawansowane w nabywaniu praw do emerytury według starych zasad. Osoby te odprowadzają na ZUS 19.52 proc. swojego wynagrodzenia, nie skorzystają natomiast z oferty II filaru. Z kolei urodzeni w latach 1949-1968 sami zadecydowali, czy podzielić składkę pomiędzy ZUS i fundusz emerytalny, czy też wpłacić całe 19.52 proc. do ZUS-u.


I filar nadal działa na zasadzie repartycyjnej - osoby pracujące opłacają składki, z których finansowana jest wypłata bieżących emerytur. Z tą tylko różnicą, że emerytura, otrzymywana z I filaru, jest ściśle uzależniona od wielkości wpłaconych wcześniej składek. System ten jest nazywany Międzypokoleniowym Kapitałem Uprawnień Emerytalnych (MKUE).

Emerytura w ramach I filaru jest - tak jak dotychczas - wypłacana przez ZUS. Jej wypłata jest w całości gwarantowana przez państwo.

W funkcjonującym do końca 1998 roku systemie o wysokości emerytury decydowało przede wszystkim średnie wynagrodzenie w gospodarce, podawane przez Główny Urząd Statystyczny. W nowym systemie wysokość emerytury, wypłacanej w ramach I filaru, zależy od wielkości zgromadzonego kapitału (element systemu kapitałowego). Emerytura jest finansowana z wpłacanych na bieżąco składek (element typowy dla systemu repartycyjnego).

Drugi filar: otwarte fundusze emerytalne

Drugi filar reformy stanowią otwarte fundusze emerytalne, które zarządzają w naszym imieniu składką, stanowiącą 7,3 procent wynagrodzenia.

Przynależność do drugiego filaru jest powszechna i obowiązkowa. Wyjątek stanowią starsze osoby w okresie przejściowym, które są już mocno zaawansowane w nabywaniu praw do emerytury według starych zasad. Urodzeni przed 1949 rokiem w ogóle nie skorzystają z oferty funduszy, urodzeni w latach 1949 - 1968 mieli prawo wyboru pomiędzy starym a nowym systemem.

Przystępując do II filaru, należy wybrać Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE), któremu ZUS przekaże naszą składkę i które później wypłaci nam należne świadczenia emerytalne.

Fundusz będzie starał się pomnożyć nasze pieniądze, prowadząc aktywną politykę inwestycyjną: kupując akcje, obligacje i inne papiery wartościowe. W chwili przejścia na emeryturę rozpocznie wypłacanie oszczędzonych pieniędzy, pomnożonych dzięki prowadzonym inwestycjom.

System jest skonstruowany w ten sposób, by zapewnić maksymalne bezpieczeństwo przyszłym emerytom. Aktywa funduszu emerytalnego są przechowywane na koncie w banku. Bank taki, zwany depozytariuszem, odpowiada za wszelkie szkody, jest zobowiązany zgłaszać wszystkie nieprawidłowości Urzędowi Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi.

Każdy fundusz jest zobowiązany do osiągnięcia minimalnej stopy zwrotu. Jest to kolejny przepis, chroniący interesy przyszłych emerytów. Podobnie niegroźna jest ewentualna upadłość PTE - w takim przypadku zarządzanie funduszem przejmuje bank-depozytariusz, który przekazuje następnie zgromadzone środki do innego towarzystwa.

W celu zapewnienia bezpieczeństwa określono też dokładnie maksymalne poziomy zaangażowania funduszy w poszczególne inwestycje. I tak fundusz może angażować:

• do 7.5 proc. aktywów - w świadectwa rekompensacyjne dla budżetówki i emerytów

• do 20 proc. aktywów - w depozyty bankowe i bankowe papiery wartościowe

• do 40 proc. aktywów - w akcje spółek notowanych na giełdzie

• do 10 proc. aktywów - w akcje spółek notowanych na CeTO lub spółek nie notowanych na giełdzie, ale dopuszczonych do publicznego obrotu

• do 10 proc. aktywów - w akcje Narodowych Funduszy Inwestycyjnych

• do 10 proc. aktywów - w certyfikaty inwestycyjne, emitowane przez fundusze inwestycyjne

• do 15 proc. aktywów - w jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych

• do 15 proc. aktywów - w obligacje komunalne dopuszczone do publicznego obrotu

• do 5 proc. aktywów - w obligacje komunalne nie dopuszczone do publicznego obrotu

• do 10 proc. aktywów - w obligacje całkowicie zabezpieczone, emitowane przez inne podmioty i dopuszczone do publicznego obrotu. Jeśli te papiery nie znalazły się w publicznym obrocie, próg wynosi tylko 5 proc.

• do 5 proc. aktywów - w obligacje przedsiębiorstw, których akcje są notowane na giełdzie

• bez ograniczeń fundusze mogą inwestować w bezpieczne obligacje skarbu państwa

Kontrolę nad funduszami sprawuje Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi (UNFE). Fundusze są zobowiązane do składania sprawozdań ze swojej działalności. Jeśli wyniki "naszego" funduszu uznamy za niezadowalające, możemy przenieść zdeponowane środki do innego OFE.

Trzeci filar: dodatkowa emerytura

Uczestnictwo w III filarze zreformowanego systemu jest nieobowiązkowe. Warto jednak pomyśleć o dodatkowym zabezpieczeniu swojej przyszłości.

Świadczenia, które będą wypłacane w ramach obowiązkowych filarów (zreformowany ZUS plus otwarty fundusz emerytalny) mają nam zapewnić pieniądze na przeżycie. Emerytura taka ma wynieść zaledwie połowę otrzymywanego wcześniej wynagrodzenia - dlatego warto pomyśleć o uczestnictwie w III filarze.

Dodatkowe ubezpieczenie określamy według własnych potrzeb i możliwości - to główna cecha III filaru. W dowolnym momencie możemy rozpocząć oszczędzanie, sami określamy też wysokość składki.

W III filarze samodzielnie ustalamy też warunki wypłaty przyszłych świadczeń. Może to być renta wypłacana okresowo, renta dożywotnia czy nawet jednorazowa wypłata całego kapitału. Warunki trzeba wynegocjować z wybranym towarzystwem ubezpieczeniowym.

Szczególnym przypadkiem w III filarze są pracownicze programy emerytalne (PPE), które mogą być tworzone w ramach zakładów pracy.

PPE muszą spełniać kilka warunków, określonych w ustawie z sierpnia 1997 roku:

• równy dostęp do uczestnictwa w programie dla wszystkich pracowników, spełniających określone przez pracodawcę kryteria

• umożliwienie przystąpienia do programu co najmniej połowie pracowników

• wpłata na osobę nie może przekroczyć 7 procent średniego dochodu osób uczestniczących w programie

• wypłata świadczenia nie może nastąpić przed ukończeniem przez ubezpieczonego 60 roku życia

Gromadzona w ramach PPE składka może trafiać do: towarzystwa ubezpieczeń na życie, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, pracowniczego funduszu emerytalnego lub otwartego funduszu inwestycyjnego (powierniczego).

Pracowniczy program emerytalny jest korzystnym rozwiązaniem z podatkowego punktu widzenia. Kwota składek stanowi dla pracodawcy koszty uzyskania przychodu - pod warunkiem, że nie przekracza 7 procent średniej płacy brutto osób uczestniczących w programie. Ponadto nie jest wliczana do podstawy wymiaru obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne (I i II filar).

Kto nie ma możliwości skorzystania z pracowniczego programu emerytalnego, powinien zastanowić się nad wykupieniem indywidualnej polisy w towarzystwie ubezpieczeń na życie. Składka jest wówczas płacona z opodatkowanych pieniędzy, za to przyszła emerytura jest zwolniona od podatku (odwrotnie niż w I i II filarze).