Jak teraz wybierzesz, tak będziesz miał na starość

FUNDUSZE EMERYTALNE Poradnik dla wszystkich, którzy muszą zapisać się do OFE
Już tylko miesiąc pozostał osobom, które muszą przystąpić do funduszu emerytalnego, ale wciąż żadnego nie wybrały. Jeśli tego nie zrobią, decyzję podejmie komputer. I pewnie nie każdy będzie zadowolony z rezultatu

Choć od startu otwartych funduszy emerytalnych (OFE) minęło właśnie 7 lat, wiele osób wciąż nie pamięta, że zapisanie się do OFE jest obowiązkowe (regulują to przepisy ustawy). Poza tym od tego, w którym funduszu odkładamy pieniądze na emeryturę, będzie zależeć wysokość naszego przyszłego świadczenia. Tak więc wybór funduszu, który efektywnie pomnaża pieniądze, jest rzeczą bardzo ważną.

Na czym polega losowanie
• Wszystkie osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku i podlegające ubezpieczeniu społecznemu muszą przekazywać część składki emerytalnej do otwartego funduszu emerytalnego. Generalnie fundusz należy wybrać w ciągu 7 dni na przykład od rozpoczęcia pierwszej pracy.
• Gdy ZUS stwierdzi, że ktoś rozpoczął pracę, są za niego odprowadzane składki emerytalne, ale nie wiadomo, do jakiego OFE przesłać część pieniędzy, musi przypomnieć danej osobie o konieczności wybrania funduszu emerytalnego. Robi to, wysyłając odpowiednie pismo.
• Jeśli mimo wezwania ubezpieczony nie zapisze się sam do OFE, zostanie przyporządkowany do jednego z funduszy w drodze losowania komputerowego przeprowadzanego przez ZUS.
• Losowanie odbywa się dwa razy do roku, w ostatnim dniu roboczym lipca oraz stycznia. Aby uniknąć udziału w nim, trzeba przystąpić do funduszu do 10 lipca lub 10 stycznia.
• Losowanie obejmuje tylko te osoby, które wcześniej otrzymały z ZUS list wzywający do zawarcia umowy z funduszem emerytalnym. Jeśli od otrzymania wezwania do terminu losowania jest mniej niż 30 dni, dana osoba nie zostanie uwzględniona w najbliższym losowaniu, lecz dopiero w następnym.
• Obowiązek podpisania umowy z funduszem nie dotyczy studentów i uczniów do 26. roku życia, którzy podjęli pracę w ramach umowy-zlecenia, umowy o dzieło lub rozpoczęli studia doktoranckie.
• Każdy uprawniony może wybrać dowolny fundusz; żadne OFE nie może odmówić zawarcia umowy.
• W drodze losowania można trafić do jednego z kilku funduszy, choć na rynku działa ich kilkanaście. Brane są bowiem pod uwagę jedynie te fundusze, które spełniają łącznie dwa warunki: - ich udział w rynku (mierzony wielkością aktywów) jest nie większy niż 10 proc.; ta zasada wyklucza trzy największe OFE: Commercial Union, ING Nationale-Nederlanden oraz PZU Złota Jesień; - stopa zwrotu z inwestycji w dwóch ostatnich okresach rozliczeniowych (według danych urzędu nadzoru) jest wyższa niż średnia ważona. Pod koniec lipca w wyniku losowania można trafić do jednego z czterech OFE. Są to: AIG, Dom, Generali oraz Polsat. Spełniają one wymienione wyżej warunki.

Wybór funduszu

Do OFE powinny przystąpić wszystkie osoby, które rozpoczynają pracę. Teoretycznie mają na to siedem dni od podpisania umowy z zakładem pracy. Jeśli tego nie zrobią, dostaną pismo z ZUS. Dwa razy w roku ZUS przypomina bowiem wszystkim pracownikom, których składki na ubezpieczenia społeczne zaczął otrzymywać, że muszą zapisać się do OFE (jak pamiętamy, ZUS przekazuje 7,3 proc. wynagrodzenia do otwartego funduszu emerytalnego).

Im dłużej zwlekamy z decyzją o wyborze OFE, tym dłużej nasze składki leżą na koncie w ZUS i nie są przez fundusz inwestowane. W naszym interesie leży więc, aby wybrać fundusz jak najszybciej. I warto zrobić to samemu. Wcześniej jednak trzeba przeanalizować oferty choćby kilku OFE.

Instytucja godna zaufania

Każdy z funduszy ma własną politykę inwestycyjną. Jeśli przyjął dobrą strategię i lepiej niż konkurenci pomnaża pieniądze swoich klientów, zwłaszcza w długim okresie, oszczędności gromadzone na emeryturę powinny przyrastać szybciej. Nie każdy przyszły emeryt ma jednak czas i ochotę na szczegółowe studiowanie oferty OFE. Dlatego przygotowaliśmy podstawowe informacje o funduszach, które powinny pomóc w wyborze najodpowiedniejszego.

Obecnie na rynku działa 15 OFE. Każdy jest zarządzany przez powszechne towarzystwo emerytalne (PTE). W tabeli obok pokazujemy, do kogo należą poszczególne towarzystwa i z jakiego kraju pochodzą właściciele. Na początku można wybrać kilka funduszy należących do instytucji finansowych, do których mamy zaufanie.

Przy okazji warto przypomnieć, że nasze oszczędności są chronione. OFE są samodzielnymi podmiotami. Żaden fundusz emerytalny nie może zbankrutować. Jego majątek jest odrębny od tego, którym dysponuje towarzystwo emerytalne.

Opłaty zależą od wielkości funduszu

Przy wyborze OFE nie ma znaczenia wysokość opłaty pobieranej co miesiąc od składki. W ustawie o funduszach emerytalnych została zapisana maksymalna wielkość tej opłaty w ujęciu procentowym. Większość funduszy przyjęła więc górny limit. Każdy nowo przystępujący klient, bez względu na fundusz, płaci do końca 2010 roku 7 proc. - taka część jego składki jest zabierana na rzecz PTE. Jeśli więc miesięczna składka wynosi 100 zł, z tego 7 zł idzie na pokrycie kosztów. Wyjątkiem jest OFE Allianz, który pobiera w tym okresie niższą opłatę - 4 proc.

Nieco inaczej jest z opłatą za zarządzanie składkami. Jej wysokość też została ustalona w ustawie, ale maleje wraz ze wzrostem środków, jakimi zarządza fundusz emerytalny. Z tego punktu widzenia opłaca się być w największych funduszach (np. Commercial Union, ING Nationale-Nederlanden czy PZU Złota Jesień), bo one pobierają niższe opłaty.

Jeśli aktywa OFE przekroczą 8 mld zł, opłata za zarządzanie maleje. Kolejny próg to 20 mld zł (szczegóły w ramkach obok). Obecnie większość funduszy pobiera z aktywów 0,045 proc. miesięcznie za to, że inwestuje pieniądze. Daje to w roku 0,54 proc. Dla porównania, prowizja w funduszach inwestycyjnych lokujących w akcje wynosi od 2 nawet do 5 proc. aktywów, czyli jest wielokrotnie wyższa niż w OFE.

Dodatkowo fundusze emerytalne mają ustalone w statutach kwotowe ograniczenia opłaty za zarządzanie. Pobierają co miesiąc np. 0,045 proc. wartości aktywów, ale nie więcej niż wartość w złotych zapisana w statucie. Owe limity mają obowiązywać do końca 2010 r. Dziś dwa fundusze (AIG i Generali) mają już tak wysokie aktywa, że z powodu limitu nie mogą naliczać tej opłaty do końca roku. Oczywiście, za kilka lat to ograniczenie przestanie obowiązywać. Ale na razie oba fundusze należą do jednych z najtańszych na rynku.

Wyniki w długim okresie

Głównym miernikiem efektywności funduszy emerytalnych są wyniki inwestycyjne. Najlepiej, jeśli fundusz systematycznie mieści się w gronie najlepszych. W długim okresie oszczędzania, co w przypadku OFE oznacza nawet kilkadziesiąt lat, stabilność wyników nabiera szczególnego znaczenia.

Przy ocenie funduszy trzeba brać pod uwagę jak najdłuższy okres, najlepiej co najmniej kilkuletni. To, że jakiś fundusz ma najsłabszy zysk w danym miesiącu czy nawet roku, nie oznacza, iż jest najgorszy. W następnym okresie może poprawić wyniki, a w długim czasie okazać się bardzo konkurencyjny.

Nadzór emerytalny co pół roku publikuje zestawienie funduszy emerytalnych pod względem stopy zwrotu (zmiana wartości jednostek rozrachunkowych, na które przeliczane są składki wpłacane do funduszy) za trzy lata inwestowania. Zestawienia można znaleźć na stronie www.knuife.gov.pl. W "Moich Pieniądzach" po zakończeniu każdego kwartału publikujemy podobne zestawienia z analizą osiągnięć każdego OFE.

Dzisiaj prezentujemy wyniki funduszy w najdłuższym możliwym okresie, czyli od sierpnia 1999 r. (każdy z funduszy już działał) do końca maja tego roku. Publikujemy także numery infolinii i adresy stron internetowych funduszy. Można zadzwonić lub wejść na stronę, by uzyskać więcej informacji. Przez telefon i Internet można także umówić się z przedstawicielem OFE na podpisanie umowy. Niektóre fundusze umożliwiają również zawarcie umowy za pośrednictwem Internetu.

Lepiej nie być wylosowanym

Jeśli samodzielnie nie wybierzemy funduszu emerytalnego, decyzję za nas podejmie komputer. Pod koniec lipca odbędzie się drugie i ostatnie w tym roku losowanie organizowane przez ZUS. Wezmą w nim udział wszystkie osoby, które nie podpiszą - choć powinny - umowy z funduszem do 10 lipca. Komputer będzie przydzielać tylko do czterech funduszy: AIG, Dom, Generali oraz Polsat. Bo tylko one spełniają dwa warunki określone w ustawie: nie są zbyt duże i mają dobre wyniki (dokładnie warunki te podajemy w ramce).

Do każdego z czterech funduszy losowana jest taka sama liczba ubezpieczonych. ZUS wysyła zawiadomienie, że dana osoba została przypisana do konkretnego OFE. Z kolei fundusz przesyła warunki członkostwa, list powitalny, prospekt informacyjny oraz, co najważniejsze, umowę, którą po podpisaniu należy odesłać.

Oczywiście, w każdej chwili można zmienić fundusz na inny. Ale w pierwszych dwóch latach oszczędzania każda zmiana OFE wiąże się z dodatkowymi kosztami. Trzeba zapłacić za transfer środków z jednego funduszu do drugiego. W zależności od stażu członkowskiego opłata ta wynosi od 80 zł do 160 zł (im dłuższy staż, tym opłata niższa). Pokrywa się ją z własnej kieszeni, a nie z pieniędzy zgromadzonych na koncie w OFE.

Ograniczona liczba funduszy, które zostaną wzięte pod uwagę w losowaniu, jest argumentem za samodzielnym wyborem OFE. Tak bowiem się składa, że w wyniku losowania nie można trafić do największych OFE (np. Commercial Union, ING Nationale-Nederlanden, PZU Złota Jesień), ponieważ ich udział w rynku przekracza 10 proc. Tymczasem te duże fundusze mają niezłe wyniki, pobierają niższe opłaty za zarządzanie pieniędzmi (ze względu na wysokość aktywów) i warto uwzględnić je przy podejmowaniu decyzji, gdzie się zapisać.

OCENIAJ WYNIKI W DŁUGIM OKRESIE

• W maju fundusze emerytalne osiągnęły najsłabsze wyniki od dwóch i pół roku. Średnio wartość jednostek rozrachunkowych zmalała prawie o 3 proc. Dla porównania w kwietniu zanotowano wzrost o 2,4 proc. Oczywiście, przyczyną był spadek kursów akcji na warszawskiej giełdzie.

• Klienci funduszy emerytalnych nie muszą jednak obawiać się o swoje oszczędności. Z ich punktu widzenia ważne są wyniki w długim okresie (kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat), a nie w jednym miesiącu

• Korekta czy nawet bessa to normalna rzecz na giełdzie. Mogłaby stanowić problem, gdyby akurat przypadła w momencie wypłaty świadczenia emerytalnego; wtedy wartość zgromadzonego kapitału skurczyłaby się i emerytura byłaby niższa. Spadek kursów na wiele lat przed zakończeniem oszczędzania nie ma dużego znaczenia. Fundusze emerytalne są w stanie odrobić chwilowe straty. Biorąc pod uwagę wyniki od początku tego roku, wszystkie OFE są na plusie. Przeciętna stopa zwrotu z inwestycji wyniosła w tym czasie prawie 5 proc. Najlepsze fundusze, takie jak Pekao, Polsat czy Dom, zarobiły ponad 6 proc.

Opłaty za zarządzanie: limity roczne